Velen die zich bezighouden met herdenkingen en herdenkingsmomenten waren in 1979 blij dat de koning de troonrede opende met een verwijzing naar de Tweede Wereldoorlog: ‘In het parlementaire jaar dat voor ons ligt, start de herdenking van 75 jaar bevrijding. In het najaar van 1944 werd de bezetter uit grote delen van Zuid-Nederland verdreven. Boven de grote rivieren duurde het nog een lange Hongerwinter voordat ook daar het Wilhelmus weer klonk.’
Bevrijding is onjuist. Dat was geen doel van de geallieerden en een ervaring van een individu. Kon ook geen geallieerd doel zijn, omdat Stalin daar juist een fel tegenstander van was. Vernietiging, verdrijven of zuiveren van de bezetter door geallieerde troepen is de juiste formulering. Het doel van de geallieerden was immers de ‘volledige overwinning op Duitsland’, zoals afgesproken tijdens de conferentie in Casablanca in 1943. Full Victory, nothing less, aldus opperbevelhebber generaal Eisenhower op 5 juni 1944. Churchill maakte het V-teken. Op 8 mei was het doel bereikt VE-Day. Het belangrijkste middel was vernietiging van de Duitse strijdkrachten, industriecentra en grote steden. Duitsland had de keuze tussen onvoorwaardelijke capitulatie of vernietiging.
Velen denken en beweren nog steeds dat het geallieerde doel de bevrijding van (West-) Europa was. Zij spreken dan ook abusievelijk over de bevrijding van landen als Frankrijk, België en Zuid-Nederland, gebieden en plaatsen. Geallieerde troepen zuiverden gebieden van de vijand hetzij door vernietiging, hetzij door verdrijving.
Bewoners konden die vernietiging, zuivering of verdrijving eventueel als bevrijding ervaren ondanks dat hun woonplaats werd vernietigd, de ‘bijzondere staat van beleg’, het Nederlandse Militaire Gezag en het Geallieerde Militaire Gezag. Bevrijding of weer vrij zijn is een gevoelen van een burger. De een kan iets als bevrijding ervaren en de ander niet. De een voelt zich bevrijd of vrij, de ander niet.
Duitsers zagen uiteraard de geallieerden niet als bevrijders, maar als overwinnaars, bezetters en veroveraars.
Canadese troepen bevrijdden dus in april 1945 niet Oost- en Noord-Nederland. Zij hadden twee taken: veiligstelling van een bevoorradings- en verbindingsroute van Eindhoven via Nijmegen en Arnhem naar het noorden en noordoosten en bescherming van de linkerflank van het Britse 2nd Army. Een middel daarbij was zuivering van gebieden als de Veluwe en tal van plaatsen.
Bevrijdingsmusea en de LRE hebben het onderscheid tussen zuivering en bevrijding nog steeds niet begrepen. Die spreken nog steeds over de bevrijding van het Rijk van Nijmegen, Zuidoost-Nederland, de Over-Betuwe of Zeeland. Zuivering is een betere formulering.
De zgn. bevrijding van Nederland was op Vrijheidsdag (herkregen vrijheid) 5 mei 1945 om 08.00 uur bij de inwerkingtreding van het op 4 mei 1945 op de Lűneburger Heide ondertekende ‘Instrument of Surrender’ of de onvoorwaardelijke capitulatie van de Duitse troepen in Nederland, Noordwest-Duitsland en Denemarken. Nederland was dus weer vrij door capitulatie van Duitse troepen op Luneburger heide. De volgende dag moesten verscheidene Duitse bevelhebbers Orders to German Commanders on Surrender tekenen ter implementatie van het Instrument of Surrender, onder meer in Wageningen. Gericht op het verstrekken van militaire informatie. Niets bijzonders.