Bij gemeenteraadsverkiezingen kan men stilstaan bij wat een gemeenteraad is en welke taken en bevoegdheden die heeft. De wet dualisering van het gemeentebestuur van 7 maart 2002 regelt de gescheiden rollen, taken en posities van de gemeenteraad en het College van Burgemeester en Wethouders (B&W). Beide organen werken gescheiden van elkaar en beschikken over een eigen ambtelijke organisatie ter ondersteuning. Wethouders maken dus geen deel uit van de raad. De burgemeester is voorzitter van de raad. De gemeenteraad is sindsdien het hoogste bestuursorgaan in de gemeente. Hij bepaalt wat er moet gebeuren en ziet toe op het werk van B&W. Raadsleden zijn bestuurders die de bevolking van de gemeente vertegenwoordigen en de belangen van de gemeente behartigen. Wat niet in het belang van de gemeente is, dient onmiddellijk te worden afgewezen, bijvoorbeeld in beginsel een azc, stedelijk uitloopgebied in plaats van een Landschapspark en bebouwing buiten bebouwingsgrenzen.
De raad heeft kaderstellende en controlerende taken, het college van B&W bestuurlijke en uitvoerende taken. Binnen de door de raad gestelde kaders bestuurt het college van B&W de gemeente. Maar dan moet de gemeenteraad niet vrijblijvend leuteren, maar die kaders natuurlijk wel stellen! De raad controleert of het college zijn taken in het belang van de gemeente uitvoert. De versterkte controlerende taak (o.a. met gemeentelijke rekenkamer) versterkt de positie van de raad evenals de rechten van initiatief, amendement, onderzoek (enquête) en op ambtelijke bijstand. De raad wordt bijgestaan door een griffier, de eerste adviseur van de raad. Deze behoort de raad bij zijn taken te ondersteunen met de op de griffie werkzame ambtenaren (komt niets van terecht).
Raadsleden beseffen nauwelijks dat hun taak is de bevolking van de gemeente te vertegenwoordigen en de belangen van de gemeente te behartigen. Van dualisme hebben kennelijk weinigen gehoord. Met kaders in de vorm van bebouwingsgrenzen gesteld door vorige gemeenteraden, o.a. die van Elst, in 1974, 1992 en 1993 kunnen ze niet omgaan. Velen zeggen zelfs dat ze rekening houden met hun kiezers. Maar men is geen raadslid voor degenen die op je gestemd hebben of voorkeurstemmen hebben uitgebracht (mevrouw E. C. Patelias-Pieks); voor een van de dorpen b.v. Oosterhout of buurtschappen (moeten buurschappen zijn - mevrouw J. M. Huisman) of voor een middenstander die geen rekening houdt met een bebouwingsgrens voor niet-agrarische bebouwing (mevrouw J. Rouwenhorst, VVD). En GL/PvdA-raadslid mevrouw H. Bruinsma stemde tegen een voorstel dat betrekking had op een onderwerp van haar Arnhemse partijgenoot wethouder P. Smeulders. Zij wist niet dat ze altijd de belangen van haar gemeente moet behartigen. Die gemeente heet Overbetuwe, niet de Overbetuwe (A. W. Schoneveld, Andelst). De Over-Betuwe is een 700 jaar oude fraaie landstreek en gemeentenamen krijgen geen lidwoord. Zij zijn door dergelijk gedrag minder geschikt als raadslid. De voorzitter had hen uiteraard terecht moeten wijzen! Misvattingen en gebrek aan vereiste kennis leiden tot frustratie en onbegrip bij andere raadsleden en burgers en verlagen het niveau en de daadkracht van de raad. De gemeente mooi maken (CDA); opkomen voor het belang van de middenstand of streven naar een liberale gemeente (VVD) of schermen met de term 'groen' (GL/PvdA) maar wel de groene Over-Betuwe aantasten, is onjuist en loze kretologie.
Niet in het belang van de gemeente is tegemoetkomen aan eisen van buurgemeenten waardoor in Schuytgraaf gebouwd is en wordt buiten de vastgestelde bebouwingsgrens en Landschapspark Lingezegen in Elst en Bemmel is ontaard in stedelijk uitloopgebied. Een VeluweWaalpad is niet nodig gelet op de geringe afstand naar het RijnWaalpad en de aanwezigheid van de bruggen in de A50; en woningbouw wordt getolereerd in de bufferzone ten zuiden van Park15. Niet in het belang van de gemeente zijn ook grootschalige woningbouw in Elst-Zuid, kleinschalige woningbouw in weide Het Kruis en op het Land van Tap en verdere aantasting van buurschap Merm door uitbreiding van bedrijventerrein.
De raad blijft in gebreke bij het stellen van de vereiste kaders voor o.a. woonwijken, bedrijventerreinen of aanleg van een fietspad langs het kanaal de Linge. Dus bepaalt het college de kaders. Oude kaders zijn de bestemming die op een gebied rust en de sinds 1 januari 1974 bestaande bebouwingsgrens voor niet-agrarische bebouwing ten westen van de A325 langs de Rjkerswoerdsestraat en de weg De Laar tot de spoorwegovergang. Die bebouwingsgrens is in 1992 verlengd naar de Grote Molenstraat en in 1993 opgenomen in het convenant over de woonwijk Schuytgraaf. Het Schuytbos, een zuidelijke buurt in Schuytgraaf, en andere bebouwing zijn daarom illegaal gebouwd: in strijd met het convenant van 1993 dat de kaders biedt voor ontwikkelingen daar, buiten de daarin vastgelegde bebouwingsgrens op gronden met de bestemming 'groen en/of water'. Men kon kiezen voor een landschappelijke invulling zoals boomgaard, weide, bos of meer of een stedenbouwkundige invulling zoals bloemperken, gazons, bomenrijen, waterpartijen, wandel- en fietspaden, enz. Volgens Arnhem was met stedenbouwkundige invulling bedoeld: infrastructuur en woningbouw. Typisch Arnhem: het verschil niet weten tussen een landschappelijke en een stedenbouwkundige invulling van de bestemming van gronden. De gemeenteraad van Overbetuwe slaapt echter rustig door en laat op dit dossier van alles gebeuren. De raad stelt geen kaders en laat B&W zijn amateuristische gang gaan in strijd met het belang van de gemeente. Kritiekloos accepteerde de raad een onjuist juridisch advies van B&W. Een raadslid moet er natuurlijk wel op kunnen vertrouwen dat B&W betrouwbare juiste informatie verstrekt.
De raad heeft geen kaders gesteld voor bijvoorbeeld de aanleg van een fietspad langs de Linge of het VeluweWaalpad en of dat fietspad wel in het belang van de gemeente is en beter gebruik kan maken van de bruggen bij Heteren en Ewijk. Is woningbouw wel wenselijk in schaarse groene plekjes in het centrum van het dorp Elst, zoals weide Het Kruis en Land van Tap? Plekjes die Elst altijd gekoesterd heeft.
Opmerkelijk is dat Landschapspark Lingezegen nog steeds niet is gerealiseerd zoals in 1992 is afgesproken: een vochtig loofboslandschap, een waterlandschap en een agrarisch landschap. In plaats daarvan ligt er onder druk van Arnhem en Nijmegen geen landschapspark, maar een rommelig stedelijk uitloopgebied op grondgebied van Overbetuwe met alle nadelige gevolgen van dien. De raad keek ernaar notabene zonder kaders te stellen. B&W handelde hierbij niet in het belang van de gemeente, net als in Schuytgraaf: 'betrouwbaar?' Als je wat stedelijk uitloopgebied voegt bij een landschapspark dat compensatie is voor ongewenste verstedelijking, hoeft dat park nog geen ongewenst uitloopgebied te worden!
De griffier zegt er vooral te zijn voor de procesmatige ondersteuning van de raad en niet voor inhoudelijke zaken. Daarvoor doet de griffie een beroep op het ambtenarenapparaat van het college. Hetgeen nou juist niet moet! De griffier heeft kennelijk geen inhoudelijke kennis, zeker niet van dualisme. Ze kan de raad dus niet ondersteunen. Of opheffen of werk doen.
Zoals te verwachten was, kenmerkte de campagne zich door algemeenheden en loze kretologie.
Jan Brouwer is oud-raadslid van de gemeenten Elst en Overbetuwe en oud-wethouder van Overbetuwe.